Duino-elegiar
Rainer Maria Rilke
Attdikta av Jon Fosse
Samlaget, 2022
No har eg nett lese Rainer Marie Rilkes diksamling - eller kan hende ein lyt seie lange dikt - Duino-elegiar i Jon Fosses attdikting. To gonger har eg lese boka: fyrst langsamt og grundig, så raskt og intuitivt. Eg trur båe måtar har noko for seg, særleg med tanke på at eg har lese boka før, men då i attdiktinga til Åsmund Bjørnstad. Førre gongen var i desember 2020, og då utløyste gjennomlesnga ei bokmelding. I den bokmeldinga ser eg no at eg skriv at eg las boka «for et par år siden». Totalt sett har eg altså lese Duino-elegiar fire gonger.
Og framleis er ikkje boka lett å få tak på. Ho inneheld ti «elegiar» (som eg antek ber dette namnet meir fordi dei formelt står i tradisjonen etter den klassiske verseforma elegi, enn at dei har innhald som er «elegisk» i den kvardagslege tydinga av ordet), men eigentleg er det snakk om eit langt dikt med kompleks tematikk og eit omfattande, men einheitleg system av motiv og bilete som bind det saman. Kvar «elegi» er to og ein halv til tre sider lang og delt inn i strofer av varierande lengd. Linjene er ganske lange og tidvis merkbart rytmiske.
I dikta treff vi ein stemme som ikkje lenger finst blant dei levande. Men han er ikkje oppslukt av dei himmelske sfærar heller. Mennesket er nemleg bunde til jorda, sjølv om sjelen ikkje lenger har tilhald i ein fysisk lekam. For diktet handlar om stadane ein høyrer til, tinga ein har eit samband til, kjenslene og driftane som styrer ein, og ikkje minst menneska i ein møter og knyter seg til. Også handlar det om det vakre. Det står i nært samband med det overjordiske. «For det vakre er ingenting anna enn byrjinga på det skrekkelege, som vi knapt held ut, og held slik av, fordi det lognt lèt vera å øydeleggje oss. Kvar engel er skrekkeleg.» Englar er eit gjennomgåande motiv i dikta. Dei vert framstilt som fjerne, likegyldige og majestetiske eksistensar som berre i liten grad bryr seg om einskilde menneske. Men så handlar ikkje diktet om einskilde menneske heller, men snarare om menneskelivet som abstrakt storleik. Rilke tek for seg ulike tema i kvar elegi. Han snakkar om tida, nærvær og fråvær, om helten som figur i den menneskelege forestillingsverda, om skilnaden mellom korleis dyr og menneske møter verda, om kosmisk rørsle og mønster i tilværet. Det er ganske store tema som sikkert krev grundigare lesnad enn det eg har tatt meg bryet med å gjere, for å trenge ordentleg inn i - det er gjerne slik med diktarar og tenkarar frå det tyske språkområdet - men eg synest eg får nokre glimt av noko substansielt under overflata her.
Lesarar med særleg filologisk interesse undrast moglegvis på korleis eg synest omsetjinga til Jon Fosse står seg mot den til Bjørnstad. Det vil eg ikkje seie for mykje om utover at eg er temmeleg nøgd med dei estetiske kvalitetane i attdiktinga til Fosse. Kor godt linjene hans attspeiler Rilkes eigne, samanlikna med Bjørnstad, har eg ikkje sett meg inn i, og ikkje bryr eg meg heller, for livet er for kort til at ein skal setje seg fast i eit kan hende overambisiøst tysk dikt frå 1920-åra som freistar å lodde dei største djupner i menneskelivet og -døden. I alle høve takkar eg Fosse for at han tok meg med på denne reisa gjennom dette seine hovudverket i bibliografien til Rilke.
Dette var altså andre omtale av Rainer Maria Rilkes Duino-elegiar her på Würmstuggu. Ein skal ikkje sjå bort frå at det kjem ei til om nokre år, for det anar meg at eg framleis ikkje er ferdig med denne underlege boka.
Kommentarer
Legg inn en kommentar